خوابگردی چیست؟ علت، علائم، خطرات و بهترین روشهای درمان
خوابگردی یا «راه رفتن در خواب» یکی از عجیبترین اختلالات خواب است که میتواند هم برای فرد مبتلا و هم برای اطرافیان او نگرانکننده باشد. بسیاری از افراد تصور میکنند خوابگردی فقط در کودکان رخ میدهد، اما بزرگسالان نیز ممکن است به این اختلال دچار شوند. در برخی موارد، فرد در حالت خواب از تخت بلند میشود، راه میرود، صحبت میکند و حتی کارهای پیچیده انجام میدهد، بدون اینکه پس از بیدار شدن چیزی به یاد داشته باشد.
خوابگردی معمولاً خطرناک نیست، اما اگر بهدرستی کنترل نشود میتواند باعث آسیبهای جسمی، اختلال خواب و مشکلات روحی شود. در این مقاله بهصورت کامل با علت خوابگردی، علائم، عوامل خطر، روشهای درمان و پیشگیری آشنا میشوید.
خوابگردی چیست؟
خوابگردی (Sleepwalking) نوعی اختلال خواب است که در آن فرد هنگام خواب عمیق، بدون آگاهی کامل از محیط اطراف، شروع به حرکت یا انجام فعالیتهای مختلف میکند. این اختلال بیشتر در مرحله خواب عمیق غیر REM رخ میدهد.
فرد مبتلا ممکن است:
از تخت خارج شود
در خانه راه برود
حرف بزند
درها را باز کند
لباس بپوشد
غذا بخورد
یا حتی خانه را ترک کند
بیشتر افراد پس از بیدار شدن هیچ خاطرهای از این اتفاقات ندارند.
علائم خوابگردی
علائم خوابگردی میتواند از خفیف تا شدید متفاوت باشد. رایجترین نشانهها عبارتاند از:
راه رفتن در خواب
اصلیترین علامت خوابگردی، بلند شدن از تخت و حرکت در حالت خواب است.
چشمان باز اما نگاه خیره
فرد معمولاً چشمانش باز است، اما تمرکز و آگاهی واقعی ندارد.
پاسخ ندادن به دیگران
افراد خوابگرد معمولاً هنگام صحبت دیگران واکنش طبیعی نشان نمیدهند.
گیجی پس از بیدار شدن
اگر فرد هنگام خوابگردی بیدار شود، ممکن است دچار سردرگمی و گیجی شود.
فراموشی اتفاقات
بیشتر مبتلایان پس از بیداری چیزی از خوابگردی به خاطر نمیآورند.
علت خوابگردی چیست؟
علت دقیق خوابگردی هنوز بهطور کامل مشخص نشده، اما عوامل مختلفی میتوانند احتمال بروز آن را افزایش دهند.
کمبود خواب
خستگی شدید و کمبود خواب یکی از مهمترین عوامل تحریککننده خوابگردی است.
استرس و اضطراب
فشارهای روحی، اضطراب و تنشهای عصبی میتوانند احتمال خوابگردی را افزایش دهند.
ژنتیک
اگر یکی از اعضای خانواده دچار خوابگردی باشد، احتمال ابتلای سایر اعضا بیشتر میشود.
تب و بیماری
در کودکان، تب بالا گاهی باعث بروز خوابگردی میشود.
مصرف برخی داروها
بعضی داروها میتوانند اختلالات خواب ایجاد کنند، مانند:
داروهای آرامبخش
داروهای خوابآور
برخی داروهای روانپزشکی
اختلالات خواب
برخی مشکلات خواب مانند:
آپنه خواب
بیخوابی
سندرم پای بیقرار
ممکن است با خوابگردی مرتبط باشند.
خوابگردی در کودکان
خوابگردی در کودکان شایعتر از بزرگسالان است و معمولاً بین سنین ۴ تا ۱۲ سال رخ میدهد. در بسیاری از موارد، این مشکل با افزایش سن برطرف میشود.
علت خوابگردی در کودکان معمولاً شامل:
خستگی زیاد
تب
استرس
خواب ناکافی
زمینه ژنتیکی
است.
والدین باید محیط خانه را برای کودک ایمن کنند تا خطر آسیب کاهش یابد.
خوابگردی در بزرگسالان
خوابگردی در بزرگسالان کمتر شایع است، اما ممکن است نشانهای از مشکلات جدیتر باشد. در بزرگسالان، این اختلال بیشتر با عوامل زیر ارتباط دارد:
استرس شدید
مصرف الکل
اختلالات عصبی
کمبود خواب
مشکلات روانشناختی
خوابگردی مکرر در بزرگسالان نیاز به بررسی پزشکی دارد.
آیا خوابگردی خطرناک است؟
خوابگردی بهخودیخود معمولاً خطرناک نیست، اما میتواند باعث حوادث جدی شود.
خطرات خوابگردی
افتادن از پله
برخورد با اشیاء
خروج از خانه
رانندگی در خواب در موارد نادر
آسیب به خود یا دیگران
به همین دلیل، ایمنسازی محیط زندگی برای افراد خوابگرد اهمیت زیادی دارد.
تشخیص خوابگردی
پزشک معمولاً با بررسی علائم و سابقه خواب فرد میتواند خوابگردی را تشخیص دهد.
ممکن است سؤالاتی درباره موارد زیر پرسیده شود:
زمان وقوع خوابگردی
تعداد دفعات
سابقه خانوادگی
کیفیت خواب
در برخی موارد آزمایش خواب یا «پلیسومنوگرافی» انجام میشود.
بهترین روشهای درمان خوابگردی
درمان خوابگردی به علت اصلی آن بستگی دارد. بسیاری از افراد با اصلاح سبک زندگی بهبود پیدا میکنند.
تنظیم خواب
داشتن خواب منظم و کافی یکی از مهمترین راههای کنترل خوابگردی است.
توصیهها:
خوابیدن در ساعت مشخص
کاهش استفاده از موبایل قبل خواب
ایجاد محیط آرام برای خواب
کاهش استرس
استرس یکی از عوامل مهم خوابگردی است. روشهای کاهش اضطراب شامل:
مدیتیشن
ورزش
یوگا
مشاوره روانشناسی
میتوانند مؤثر باشند.
درمان اختلالات خواب
اگر خوابگردی ناشی از مشکلاتی مانند آپنه خواب باشد، درمان آن اختلال میتواند کمککننده باشد.
دارودرمانی
در موارد شدید، پزشک ممکن است دارو تجویز کند، اما معمولاً دارو اولین انتخاب درمان نیست. استفاده از ملاتونین با دوز بالا، استفاده از داروهای ضدافسردگی سه حلقه ای، بنزودیازپین ها در برخی موارد مورد استفاده قرار میگیرند.
راههای پیشگیری از خوابگردی
برای کاهش احتمال خوابگردی، رعایت این نکات مفید است:
خواب کافی داشته باشید
استرس را کنترل کنید
مصرف الکل را کاهش دهید
از مصرف خودسرانه داروهای خوابآور پرهیز کنید
محیط خانه را ایمن کنید
هنگام خوابگردی چه باید کرد؟
اگر فردی را در حال خوابگردی دیدید:
او را ناگهانی نترسانید
با آرامش هدایتش کنید
کمک کنید به تخت برگردد
مسیر را ایمن نگه دارید
بیدار کردن ناگهانی فرد ممکن است باعث گیجی شدید شود.
تفاوت خوابگردی با حرف زدن در خواب
حرف زدن در خواب معمولاً سادهتر و بیخطرتر است، اما خوابگردی شامل فعالیت فیزیکی و حرکت واقعی فرد میشود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
در موارد زیر بهتر است به پزشک مراجعه شود:
خوابگردی مکرر
آسیبدیدگی هنگام خواب
خروج از خانه در خواب
اختلال شدید خواب
خوابگردی در بزرگسالی
سوالات متداول درباره خوابگردی
آیا خوابگردی درمان دارد؟
بله، در بسیاری از موارد با اصلاح خواب و کاهش استرس قابل کنترل است.
آیا خوابگردی ارثی است؟
بله، ژنتیک میتواند در بروز این اختلال نقش داشته باشد.
آیا بیدار کردن فرد خوابگرد خطرناک است؟
معمولاً خطرناک نیست، اما ممکن است فرد دچار گیجی و ترس شود.
خوابگردی بیشتر در چه سنی رخ میدهد؟
این مشکل بیشتر در کودکان دیده میشود.
